Jak działa folia kameleon

Folia, która na jednym zdjęciu jest błękitna, na drugim fioletowa, a z fotela kierowcy wygląda jak lekko chłodniejsze szkło, to nie sztuczka fotografa, tylko fizyka cienkich warstw. Nazwa „kameleon” przylgnęła do niej z powodu mieniącego się koloru, ale powoduje dwa uporczywe nieporozumienia: że folia będzie ciemniała na słońcu i rozjaśniała się nocą (nie będzie) oraz że przechodzi przez całą tęczę (nie przechodzi: ma swój odcień, w którym się mieni). Poniżej wyjaśniamy, co naprawdę dzieje się w folii, skąd biorą się kolory, jakie ma parametry i czym różni się od zwykłej folii przyciemniającej.

Co się dzieje w folii, gdy pada na nią światło?

W folii kameleon nie ma barwnika odpowiedzialnego za kolor. Jest za to stos bardzo cienkich warstw, od kilkudziesięciu do, jak deklarują producenci, ponad dwustu, o różnym współczynniku załamania światła. Każda granica między warstwami odbija niewielką część padającej fali. Odbicia od kolejnych granic nakładają się na siebie: dla jednych długości fal wzmacniają się nawzajem, dla innych wygaszają. To zjawisko nazywa się interferencją i jest tym samym mechanizmem, który barwi plamę oleju na mokrym asfalcie albo bańkę mydlaną.

Które długości fal zostaną wzmocnione, zależy od grubości warstw i od drogi, jaką światło w nich przebywa. Grubość ustala producent i to ona decyduje o odcieniu folii: stos zestrojony pod błękit odbija głównie niebieską część widma, stos pod fiolet fioletową; są też wersje zielone i złote. Kąt padania światła zmienia drogę w warstwach, więc przesuwa maksimum odbicia, ale o niewiele: folia niebieska pod ostrym kątem dostaje fioletowy refleks, zielona złotawy. Dlatego to samo auto na parkingu ma z każdego miejsca nieco inny refleks, zawsze jednak w swoim odcieniu; niebieska folia nie zrobi się złota. Temperatura zmienia grubość warstw o ułamki nanometrów, co lekko przesuwa ton, stąd uwaga w kartach produktów, że kolor zależy również od temperatury.

Reszta światła (ta, która nie została odbita) przechodzi przez szybę. I to jest kluczowe: kolory są tym, co folia odbija, a przepuszczalność tym, co przepuszcza. Obie wielkości są ze sobą związane: im mocniejszy efekt kolorów, tym więcej światła zawraca na zewnątrz i tym mniej trafia do kabiny.

Czym różni się od zwykłej folii przyciemniającej?

Zwykła folia przyciemniająca pochłania światło: barwnik, warstwa metalu albo cząstki ceramiki zatrzymują część widma w masie folii, więc szyba jest ciemniejsza, a z zewnątrz wygląda neutralnie: szaro albo czarno. Kameleon odbija wybraną część widma, a resztę przepuszcza; dlatego jest jasny, a jednocześnie kolorowy. To dwie różne strategie, z różnymi konsekwencjami:

Najczęstsze pytanie o kameleon brzmi więc nie „jak bardzo przyciemnia”, tylko „ile z tego jasnego materiału zostanie po dołożeniu do fabrycznej szyby”. O tym jest artykuł o przepisach dla przedniej szyby.

Jakie parametry ma folia kameleon?

Karty produktów dostępnych w Polsce podają dość zgodny obraz. Przepuszczalność światła (VLT) wersji przeznaczonych na szybę czołową mieści się w przedziale 70–90%: najjaśniejsza wersja w ofercie FOLSZYB 90%, UltraVision Chameleon Clima Comfort 83%, SSF Chameleon Blue 81%, LITE SOLAR Chameleon 70%, a wersje o najmocniejszym efekcie, jak SunRage Driver CB, około 65%. Wszystkie deklarują zatrzymanie 99% promieniowania UV. Całkowita odrzucona energia słoneczna (TSER) to według producentów od 40% (SSF) przez 50% (LITE SOLAR) do 80% (UltraVision). Rozrzut jest zbyt duży, żeby wynikał tylko z różnic produktów; część wynika z różnych metod pomiaru, dlatego liczby TSER porównujemy między markami ostrożnie.

Grubość folii to 51–63 µm (2–2,5 mil): więcej niż w cienkich foliach barwionych, mniej niż w foliach ochronnych. Gwarancje: od 5 lat (LITE SOLAR) do 8 lat (UltraVision). Produkty z górnej półki są nano-ceramiczne, bez metalu, więc nie zakłócają GPS ani LTE; przy tańszych wersjach z metalicznymi pigmentami warto to sprawdzić przed montażem w aucie z antenami w szybie.

Jedno zastrzeżenie z kart produktów wart zapamiętania: producenci dopuszczają rozrzut przepuszczalności do kilku punktów procentowych w obrębie tej samej rolki. Folia „81%” może więc w konkretnym miejscu mieć 78%. I właśnie tyle zmierzy diagnosta.

Skąd nazwa „kameleon” i skąd nieporozumienia wokół niej?

Nazwa opisuje mieniący się kolor, nie zmienną przezierność. W polskich ofertach słowo „kameleon” bywa jednak używane też dla folii fotochromowych, które ciemnieją pod wpływem UV, oraz dla tanich folii interferencyjnych z tęczowym połyskiem („benzynka”). Te trzy produkty łączy tylko nazwa. Folia kameleon w rozumieniu tego serwisu i zakładu FOLSZYB to wielowarstwowa folia interferencyjna na szybę czołową o wysokiej przepuszczalności, w konkretnym odcieniu (niebieskim, fioletowym, zielonym albo złotym), którego refleks mieni się w obrębie tego koloru.

Różnicę względem „benzynki” widać po roku: tania folia z barwnikiem interferencyjnym blaknie i traci połysk, a wielowarstwowy kameleon zachowuje kolor, bo nie ma w nim barwnika, który mógłby się rozłożyć. O tym, jak rozpoznać podróbkę, piszemy w artykule o cenie i trwałości.

Co folia kameleon daje poza kolorem?

Dwie rzeczy, które mają znaczenie niezależnie od estetyki. Po pierwsze, blokadę UV na poziomie 99%: chroni deskę rozdzielczą i skórę kierowcy przed promieniowaniem, które przez szybę czołową wpada w największej ilości, bo to największa szyba w aucie i najbardziej wystawiona na słońce. Po drugie, redukcję nagrzewania: odbicie części widma i blokada podczerwieni obniżają temperaturę deski rozdzielczej i kabiny na postoju. Ile dokładnie, zależy od produktu; dla porównania z bezbarwną folią ceramiczną, która robi to bez efektu kolorów i bez ryzyka prawnego, przeczytaj kameleon czy folia ceramiczna.

Temat od strony praktyki warsztatowej — z perspektywy zakładu, który folie kameleon montuje i mierzy na co dzień — pisaliśmy o tym również na stronie FOLSZYB; tutaj rozwijamy każdy wątek do osobnego tekstu.